Fırsat Maliyeti ve Batık Maliyet Nedir?

İngilizcede “opportunity cost” olarak tabir edilen fırsat maliyeti, özellikle iktisat ve işletme öğrencilerinin Mikroekonomi derslerinde sık sık duyduğu kavramlardan birisidir. Bu kavram ile birlikte çok sık anılan İngilizce dilinde “sunk cost” olarak tabir edilen batık maliyet de firmaların kuruluş aşamasında sıkça karşımıza çıkmaktadır. Bu iki kavramın da detaylı açıklamasını ve örneklerini yazımızın devamında paylaştık.

Fırsat Maliyeti Nedir? Örnekleri Nelerdir?

Alternatiflerin olduğu bir iş modelinde bir seçim yapıldığı taktirde diğer seçenekten yararlanmamanın getirdiği maliyete ekonomide fırsat maliyeti denilmektedir. Basit bir dille ifade etmek gerekir ise fırsat maliyeti, iş modelindeki en iyi ikinci alternatifin seçilmemesinden kaynaklı alınamayan fayda olarak nitelendirilebilir.

İktisat teriminin tanımı da olan kıt kaynakların verimli kullanılmasına katkıda sağlama girişiminde önemli bir rol oynayan fırsat maliyeti, kıtlık ile seçim arasındaki ilişkiyi ifade etmektedir. Bu doğrultuda, fırsat maliyetinin sadece parasal maliyetle sınırlı değildir. Kaybedilen maliyet, zaman, zevk ya da diğer fayda unsurları da fırsat maliyeti olarak düşünülmelidir.

Fırsat Maliyetinin Örnekleri

Boş bir gününüz olduğunu varsayın. Bu boş gününüzü değerlendirmek için sinemaya ya da tiyatroya gitmek istiyorsunuz. Eğer sinemaya gitmeyi tercih ederseniz sinemanın fırsat maliyeti tiyatroya gitmek olacaktır. Eğer tiyatroya gidip bir oyun izlemeyi tercih ediyorsanız tiyatro oyunu izlemenin fırsat maliyeti ise sinemaya gitmek olacaktır. (Bu örnekte iki etkinliğin de süresinin aynı olduğu düşünülmüştür. Eğer etkinlikler arasında zaman farkı varsa bu da hesaba dahil edilmelidir.)

Fırsat Maliyeti Nasıl Hesaplanır?

Tercihten vazgeçilen miktar ile tercih edilen miktarın bölünmesi sonucunda fırsat maliyeti hesaplanmaktadır. Dolayısıyla fırsat maliyeti formülünü matematiksel olarak aşağıdaki gibi ifade edebiliriz.

Üretimden Vazgeçilen Miktar / Üretimi Arttırılan Miktar

Batık Maliyet Nedir? Örnekleri

İşletmelerin karar alma sürecinde halihazırda yapmış olduğu ve geri alınamayan maliyete batık maliyet denilmektedir. Genel anlamda harcanmış ve geri alınması mümkün olmayan parayı ifade etmektedir. Özellikle iş dünyasında para kazanmak için para harcamak olgusuna yansımaktadır.

Batık maliyet, envanter satın alma maliyetleri ve ürün fiyatlandırılması gibi maliyetlerden ayrı tutulmaktadır. Dolayısıyla batık maliyet, iş kararlarından hariç tutulur çünkü maliyet karara bakılmaksızın aynı kalacaktır.

Batık Maliyet Örneği

Futbolcu forması üreten X firmasını ele alalım. Üretim için fabrika kiralanması gerekiyor ve kira ücreti aylık 50.000 TL, üretim için gerekli makinelerin de 100.000 TL karşılığında doğrudan satın alındığını düşünelim.

Batık Maliyet Yanılgısı Nedir? Örneği

İngilizcede “sunk cost fallacy” olarak tabir edilen batık maliyet yanılgısı, davranışsal iktisat alanında ortaya çıkan algılardan birisidir. Batık maliyet yanılgı algısı bir süreç için emek harcandıktan sonra artık her ne kadar o süreçten vazgeçilmek istense de harcanan emekten dolayı kat edilen yola devam edilmesinin sürece verdiği zarardır.

Bu durumu bir kaç örnek ile ifade ederek netleştirebiliriz. Bir kitabı okumaya başladınız ve 100 sayfa okuduktan sonra sıkıldınız. Ancak 100 sayfa okumanız boşa gitmesin diye o kitabı okumaya devam edebilirsiniz. Bu durum batık maliyet yanılgısına basit bir örnektir.

Aynı şekilde sigara kullanan bir bireyin sigarayı bırakmak istediğini varsayalım. Sigarayı bırakma kararı aldığı andan itibaren eğer o bireyin sigara paketinde son üç sigara kalmış ise son üç sigarayı da içeyim öyle bırakayım şeklinde düşünülebilir. Bu durum süreci daha da kötüye götüren batık maliyet yanılgısına bir diğer temel örnektir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir